全文聲音檔
原始資料來源與授權:
中央研究院民族學研究所 / Creative Commons BY-NC-SA TW 3.0 /
本語料庫為逐語素編製之改作成果,並依相同 CC BY-NC-SA TW 3.0 授權釋出。

01.古時候的人類

日期: 1981.11.08(1A) 報導人: si apen Maneywan
部落: Imowrod 紅頭 逐字檢閱: 董瑪女 (2024/9/-)
逐語素編譯: 張惠環 (2026/2/-) 校對確認: 何德華、董瑪女
句(段)數:14 上架:2026/3/-
達悟語全文
o nimanoma a nimehtak do pongso ta do Irala ya am, ciciloan ko sira maran a icyalaw am, ononongan ko o pikeylilian na, ta nimamizing ko a. o nimanoma do pongso ta ya am, sira mina Paloy, ka da mina Ozamen a, ka da Pacilalaw, ori o nimanoma a. ji sira mingongyod a tao o karoan da, o karoan da am somavik a tao a. do Bosbosan, akman so sang a niyanan da, ta nimanoma niyanan da no tao do Bosbosan ya. sira Paloy rana ya am, ji sira akaw, ta ji sira tenneng a, asyo o kanen da? so to da nginomi so sazowsaw am, to sira nginom so ranom am, ori o angangayan no nakem da mina Paloy ya. tomezgek do wawa koman so binedbed da no mankakteh na, ori o ji na mingongyoji a tao ni Paloy ya, to mimivowak a mazakat a. si Pacilalaw rana ya am, a no katabtabngen o anak na am, sapopoen na am, to na gigita a dengdengen a yakan a, am ori o iweywawalam na ni Pacilalaw ya. sira mina Ozamen rana ya am, to sira saon nginonginom so ranom saon am, asyo o niakawan na? tana amyan so niakawan da am, katenngan o kanekanen da nira ori a. a no mangay sira milolay do obohobo no kacyaian sira ori am, ori o to da milolalolayi nira ori. a no mangay sira do panisibwan am, koan na am, "a to ko rana ngaroi o anak ko ta" koan na. "to mo rana patovoza do mazavang" koan da am, ori o iyangay da mina Ozamen ya. ori o nimanoma a tao do pongso ya a.
中譯全文
關於我們島上最早的人類,這是我聽已故的伯叔說的,其他各村的故事我(報導人)不說,因為我沒聽說過。 我們這島上最早的人類,有 si Paloy 和 si Ozamen 及 si Pacilalaw 等人。但是他們有些還不是真正的真人;因為他們有些人已正常,有些人還不正常。 在 do Bosbosan 處,也曾是早期人類居住過的地方。 關於 si Paloy 這些人呢,他們是不耕作的,因為他們不會。他們哪有食物吃?他們就是喝風、喝水度日而已,這就是 si Paloy 這些人當時的情形。(註:此處說的喝風、喝水是指當時的人還不知如何生活;另外的意思是指好吃懶作的人。) 要嘛就潛入水裡吃姪子的魚餌。所以才說 si Paloy 這些人不是真人類的原因。甚至死掉的時候,屍骨是散掉的。 至於 si Pacilalaw 這個人呢,如果他看著抱在腿上的孩子胖嘟嘟的樣子,就把他煮來吃,這就是 si Pacilalaw 的情形。 還有 si Ozamen 這個人呢,也是喝風喝水度日子的人啊,他哪有田?就算有,反正也不知道他們吃什麼東西。 有的時候他們就去龍眼樹下盪鞦韆。 如果他們去田園工作,他(si Ozamen)若說:「我怎能丟下孩子不管呢!」其他人就說:「你不會把他丟到木筒裡嗎?」這就是 si Ozamen 一夥人的情形。 以上就是我們島上最早的人類的情形。
(1)
o nimanoma a nimehtak do pongso ta do Irala ya am, ciciloan ko sira maran a icyalaw am, ononongan ko o pikeylilian na, ta nimamizing ko a.
onimanomaanimehtakdopongsotadoIralayaam,ciciloankosiramaranaicyalawam,ononongankoopikeylilianna,tanimamizingkoa.
oni- + m- + panomaani- + ma- + etakdopongsotadoiralayaamREDp- + cilo + -ankosiramaranaicyalawamononong + -ankoopika- + RED- + ili + -annatani- + ma- + amizingkoa
主格標記過去 + 主事焦點 + 使先過去 + 主事焦點.靜態動詞 + 爆處格標記蘭嶼,島,國咱們,屬格,含處格標記蘭嶼島指示詞,這個,這是語尾助詞部分重疊 + 耳屎 + 處焦我,屬格他們,它們,主格伯,叔,舅,姑丈,姨丈加在已過世的親人稱謂之後,表尊敬,也讓人一聽就知道所提之人已過世語尾助詞述說 + 處焦我,屬格主格標記使分開/使合併 + 重疊 + 村莊,部落,城鎮 + 名綴他/她/它,屬格否定過去 + 受事焦點.能力 + 聽我,屬格語尾助詞
主格標記最先的破裂處格咱們的處格蘭嶼助詞耳聞我(屬格)他們(主格)叔叔已故助詞講,說主格標記各村,其它部落他的否定聽說過助詞
CMVLNKVCMNPRO.GENCMNDEMPRTVPRO.GENPRO.NOMN.KINLNKNPRTVPRO.GENCMN.DERPRO.GENNEGVPRO.GENPRT
中譯
關於我們島上最早的人類,這是我聽已故的伯叔說的,其他各村 的故事我(報導人)不說,因為我沒聽說過。
(2-1)
o nimanoma do pongso ta ya am, sira mina Paloy, ka da mina Ozamen a, ka da Pacilalaw, ori o nimanoma a.
onimanomadopongsotayaam,siraminaPaloy,kadaminaOzamena,kadaPacilalaw,orionimanomaa.
oni- + m- + panomadopongsotayaamsiraminaPaloykadaminaOzamenakadaPacilalaworioni- + m- + panomaa
主格標記過去 + 主事焦點 + 使先處格標記蘭嶼,島,國咱們,屬格,含指示詞,這個,這是語尾助詞他們,它們,主格曾經,以前的,已故的Paloy他們,屬格曾經,以前的,已故的Ozamen他們,屬格Pacilalaw那個,那是,那樣,原來如此.主格主格標記過去 + 主事焦點 + 使先語尾助詞
主格標記最先的處格咱們的助詞他們(主格)已故的Paloy他們已故的Ozamen他們Pacilalaw那些主格標記最先的語尾助詞
CMVCMNPRO.GENDEMPRTPRO.NOMN人名CONNPRO.GENN人名LNKCONNPRO.GEN人名DEMCMVPRT
中譯
我們這島上最早的人類,有si Paloy和si Ozamen及si Pacilalaw 等人。
(2-2)
ji sira mingongyod a tao o karoan da, o karoan da am somavik a tao a.
jisiramingongyodataookaroanda,okaroandaamsomavikataoa.
jisirami- + REDp- + N- + oyodataooka- + aro + -andaoka- + aro + -andaamom- + savikataoa
他們,它們,主格主事焦點 + 部分重疊 + 虛擬 + 真的人,人類,達悟族的自稱主格標記名物化 + 很多 + 名物化他們,屬格主格標記名物化 + 很多 + 名物化他們,屬格語尾助詞主事焦點 + 另一邊人,人類,達悟族的自稱語尾助詞
他們(主格)真正的主格標記其他的他們的主格標記其他的他們的助詞不正常助詞
AUXPRO.NOMVLNKNCMN.DERPRO.GENCMN.DERPRO.GENPRTVLNKNPRT
中譯
但是他們有些還不是真正的真人;因為他們有些人已正常, 有些人還不正常。
(3)
do Bosbosan, akman so sang a niyanan da, ta nimanoma niyanan da no tao do Bosbosan ya.
doBosbosan,akmansosanganiyananda,tanimanomaniyanandanotaodoBosbosanya.
doBosbosanakma + -ansosangani- + yan + -andatani- + m- + panomani- + yan + -andanotaodoBosbosanya
處格標記Bosbosan像..一樣 + 處焦斜格標記那樣,那個過去 + 有,在 + 處焦他們,屬格因為,不然過去 + 主事焦點 + 使先過去 + 有,在 + 處焦他們,屬格屬格標記人,人類,達悟族的自稱處格標記Bosbosan指示詞,這個,這是
處格Bosbosan像..一樣斜格那樣曾有過他們的因為最先的曾在過他們屬格處格Bosbosan
CMPLNVCMDEMLNKVPRO.GENCONN.CAUSVVPRO.GENCMNCMPLNDEM
中譯
在do Bosbosan處,也曾是早期人類居住過的地方。
(4-1)
sira Paloy rana ya am, ji sira akaw, ta ji sira tenneng a, asyo o kanen da?
siraPaloyranayaam,jisiraakaw,tajisiratennenga,asyookanenda?
siraPaloyranayaamjisiraN- + 'akawtajisiraa- + tennengaasyookan + -enda
他們,它們,主格Paloy已經指示詞,這個,這是語尾助詞他們,它們,主格虛擬 + 開墾因為,不然他們,它們,主格虛.靜態 + 聰明,智慧,知道怎麼,哪有主格標記吃 + 受焦他們,屬格
他們(主格)Paloy已經助詞他們(主格)耕作因為他們(主格)怎麼,哪有主格標記食物他們的
PRO.NOM人名PRT.DISCDEMPRTAUXPRO.NOMVCONN.CAUSAUXPRO.NOMVLNKQVCMN.DERPRO.GEN
中譯
關於si Paloy這些人呢,他們是不耕作的,因為他們不會。他們 哪有食物吃?
(4-2)
so to da nginomi so sazowsaw am, to sira nginom so ranom am, ori o angangayan no nakem da mina Paloy ya.
sotodanginomisosazowsawam,tosiranginomsoranomam,orioangangayannonakemdaminaPaloyya.
sotodaN- + inom + -isosazowsawamtosiraN- + inomsoranomamorioREDp- + angay + -annonakemdaminaPaloyya
因此就,忽然他們,屬格虛擬 + 喝 + 處焦斜格標記風,微風語尾助詞就,忽然他們,它們,主格虛擬 + 喝斜格標記語尾助詞那個,那是,那樣,原來如此.主格主格標記部分重疊 + 意義 + 處焦屬格標記心意,意思他們,屬格曾經,以前的,已故的Paloy指示詞,這個,這是
因此他們斜格標記助詞他們(主格)斜格標記助詞那樣主格標記用處屬格標記想法他們的已故的Paloy
CONN.SEQAUXPRO.GENVCMNPRTAUXPRO.NOMVCMNPRTDEMCMVCMNPRO.GENN人名DEM
中譯
他們就是喝風、喝水度日而已,這就是si Paloy這些人 當時的的情形。 (註:此處說的喝風、喝水是指當時的人還不知如何生活。而另外的意思是指好吃懶作的人。)
(5)
tomezgek do wawa koman so binedbed da no mankakteh na, ori o ji na mingongyoji a tao ni Paloy ya, to mimivowak a mazakat a.
tomezgekdowawakomansobinedbeddanomankaktehna,oriojinamingongyojiataoniPaloyya,tomimivowakamazakata.
om- + tezgekdowawaom- + kanso-in- + bedbeddanoman- + kaktehnaoriojinaN- + mi- + ngongyod + -iataoniPaloyyatoN- + mi- + REDp- + vowakama- + zakata
主事焦點 + 潛水處格標記海,海水,海洋主事焦點 + 吃斜格標記過去 + 捆綁他們,屬格屬格標記關係 + 同胞手足他/她/它,屬格那個,那是,那樣,原來如此.主格主格標記他/她/它,屬格虛擬 + 主事焦點 + 真的 + 處焦人,人類,達悟族的自稱人名屬格標記Paloy指示詞,這個,這是就,忽然虛擬 + 主事焦點 + 部分重疊 + 散亂主事焦點.靜態動詞 + 殺死,死掉語尾助詞
潛水處格斜格標記他們的屬格姪子他的那樣主格標記真的人名屬格標記Paloy散亂死掉助詞
VCMNVCMN.DERPRO.GENCMN.KINDEMCMAUXPRO.GENVLNKNCM人名DEMAUXVLNKVPRT
中譯
要嘛就潛入水裡吃姪子的魚餌。所以才說si Paloy這些人不是真 人類的原因。甚至死掉的時候,屍骨是散掉的。
(6)
si Pacilalaw rana ya am, a no katabtabngen o anak na am, sapopoen na am, to na gigita a dengdengen a yakan a, am ori o iweywawalam na ni Pacilalaw ya.
siPacilalawranayaam,anokatabtabngenoanaknaam,sapopoennaam,tonagigitaadengdengenayakana,am orioiweywawalamnaniPacilalawya.
siPacilalawranayaamanoka- + REDp- + tabeng + -enoanaknaamsapopo + -ennaamtonaa- + RED- + g'it + -aadengdeng + -enai- + akanaam orioi- + REDp- + i- + REDp- + walamnaniPacilalawya
人名格位標記Pacilalaw已經指示詞,這個,這是語尾助詞發語詞當,如果,若是同 + 部分重疊 + 嬰孩胖胖的,很可愛的樣子 + 受焦主格標記孩子,小孩他/她/它,屬格語尾助詞抱在腿上或抱在胸前 + 受焦他/她/它,屬格語尾助詞就,忽然他/她/它,屬格虛.靜態 + 重疊 + 切割 + 受焦煮 + 受焦工焦 + 吃主格標記工焦 + 部分重疊 + 工焦 + 部分重疊 + 休息他/她/它,屬格人名屬格標記Pacilalaw指示詞,這個,這是
主格Pacilalaw已經助詞發語詞胖嬰孩主格標記孩子他的助詞抱在腿上助詞切割吃菜因此主格標記討論人名屬格標記Pacilalaw
CM人名PRT.DISCDEMPRTPRTCMVCMNPRO.GENPRTVPRO.GENPRTCONN.SEQPRO.GENVLNKVLNKVLNKCONN.SEQCMVPRO.GENCM人名DEM
中譯
至於si Pacilalaw這個人呢,如果他看著抱在腿上的孩子胖嘟嘟的 樣子,就把他煮來吃,這就是si Pacilalaw的情形。
(7-1)
sira mina Ozamen rana ya am, to sira saon nginonginom so ranom saon am, asyo o niakawan na?
siraminaOzamenranayaam,tosirasaonnginonginomsoranomsaonam,asyooniakawanna?
siraminaOzamenranayaamtosirasaonN- + REDp- + N- + inomsoranomsaonamasyooni- + 'akaw + -anna
他們,它們,主格曾經,以前的,已故的Ozamen已經指示詞,這個,這是語尾助詞就,忽然他們,它們,主格只有,總是,時常如此虛擬 + 部分重疊 + 虛擬 + 喝斜格標記只有,總是,時常如此語尾助詞怎麼,哪有主格標記過去 + 開墾 + 處焦他/她/它,屬格
他們(主格)已故的Ozamen已經助詞他們(主格)時常如此斜格標記時常如此助詞怎麼,哪有主格標記田地他的
PRO.NOMN人名PRT.DISCDEMPRTAUXPRO.NOMADVPVCMNADVPPRTQVCMN.DERPRO.GEN
中譯
還有si Ozamen這個人呢,也是喝風喝水度日子的人啊,他哪有田?
(7-2)
tana amyan so niakawan da am, katenngan o kanekanen da nira ori a.
tanaamyansoniakawandaam,katennganokanekanendaniraoria.
tanaam- + yansoni- + 'akaw + -andaamka- + teneng + -anoRED- + kan + -endaniraoria
即使是主事焦點 + 有,在斜格標記過去 + 開墾 + 處焦他們,屬格語尾助詞動綴 + 聰明,智慧,知道 + 動綴主格標記重疊 + 吃 + 受焦他們,屬格他們,屬格那個,那是,那樣,原來如此.主格語尾助詞
即使是有,在斜格標記田地他們助詞知道主格標記食物他們他們那些助詞
CONCVCMN.DERPRO.GENPRTVCMN.DERPRO.GENPRO.GENDEMPRT
中譯
就算有,反正就也不知道他們吃什麼東西。
(8)
a no mangay sira milolay do obohobo no kacyaian sira ori am, ori o to da milolalolayi nira ori.
anomangaysiramilolaydoobohobonokacyaiansiraoriam,oriotodamilolalolayiniraori.
anom- + angaysirami- + lolaydoRED- + obonoka- + cyai + -ansiraoriamoriotodaN- + mi- + RED- + lolay + -iniraori
發語詞當,如果,若是主事焦點 + 去,往他們,它們,主格主事焦點 + 鞦韆,搖籃處格標記重疊 + ..的底下屬格標記名物化 + 番龍眼 + 名物化他們,它們,主格那個,那是,那樣,原來如此.主格語尾助詞那個,那是,那樣,原來如此.主格主格標記就,忽然他們,屬格虛擬 + 主事焦點 + 重疊 + 鞦韆,搖籃 + 處焦他們,屬格那個,那是,那樣,原來如此.主格
發語詞他們(主格)盪鞦韆處格底下屬格標記番龍眼樹他們(主格)那個助詞那樣主格標記他們盪鞦韆他們,屬格那些
PRTCMVPRO.NOMVCMNCMN.DERPRO.NOMDEMPRTDEMCMAUXPRO.GENVPRO.GENDEM
中譯
有的時候他們就去龍眼樹下盪鞦韆。
(9-1)
a no mangay sira do panisibwan am, koan na am, "a to ko rana ngaroi o anak ko ta" koan na.
anomangaysiradopanisibwanam,koannaam,"atokoranangaroioanakkota"koanna.
anom- + angaysiradopaN- + ni- + sibo + -anamkoannaamatokoranaN- + karo + -ioanakkotakoanna
發語詞當,如果,若是主事焦點 + 去,往他們,它們,主格處格標記使 + 過去 + 上山工作 + 處焦語尾助詞說,想他/她/它,屬格語尾助詞發語詞就,忽然我,屬格已經虛擬 + 離開 + 處焦主格標記孩子,小孩我,屬格否定說,想他/她/它,屬格
發語詞他們(主格)處格田園助詞助詞發語詞已經離開主格標記孩子我的否定
PRTCMVPRO.NOMCMN.DERPRTVPRO.GENPRTPRT.DISCAUXPRO.GENPRT.DISCVCMNPRO.GENNEGVPRO.GEN
中譯
如果他們去田園工作,他(si Ozamen)若說:「我怎能丟下 孩子不管呢!」
(9-2)
"to mo rana patovoza do mazavang" koan da am, ori o iyangay da mina Ozamen ya.
tomoranapatovozadomazavangkoandaam,orioiyangaydaminaOzamenya.
tomoranapa- + tovoz + -adoma- + zavangkoandaamorioi- + angaydaminaOzamenya
就,忽然你,屬格已經使 + 跳下 + 受焦處格標記主事焦點.靜態動詞 + 木筒說,想他們,屬格語尾助詞那個,那是,那樣,原來如此.主格主格標記工焦 + 意義他們,屬格曾經,以前的,已故的Ozamen指示詞,這個,這是
你,屬格已經丟下處格木筒他們助詞那樣主格標記作法他們已故的Ozamen
AUXPRO.GENPRT.DISCVCMNVPRO.GENPRTDEMCMVPRO.GENN人名DEM
中譯
其它人就說:「你不會把他丟到木筒裡嗎?」這 就是si Ozamen一夥人的情形。
(10)
ori o nimanoma a tao do pongso ya a.
orionimanomaataodopongsoyaa.
orioni- + m- + panomaataodopongsoyaa
那個,那是,那樣,原來如此.主格主格標記過去 + 主事焦點 + 使先人,人類,達悟族的自稱處格標記蘭嶼,島,國指示詞,這個,這是語尾助詞
那樣主格標記最先的處格助詞
DEMCMVLNKNCMNDEMPRT
中譯
以上就是我們島上最早的人類的情形。