第2冊 第2課 mikangin 颱風來了

颱風來了,Masaray (Ma) 和 Sompo (So) 早上起來聽蘭嶼電台報告颱風動態,問母親 (In) 有沒有備用電燈:

🔊
播音員: kókay kamo manga keypong, inio rana am, mi nio pa aralaen o tatala nio a pasdepen do kamaligan, ta ya kmi maráhet o langolangoy no kakawan am, manginanawa o tatalo nio a iziod no wawa; kapakapia nio so vahay nio a amamaoten, ta isalaw na no pagpag an, azimanen nio o wawa no mangay kamo do keysakan ta manginanawa kamo an, o ri rana o ya ko ipanci manga keypong, kókay kamo.
各位鄉親大家好,我在此敬告鄉親們,氣候好像不樂觀(有颱風),請大家把船拖回到各自的船屋裡去,以免大浪沖走;另外要加固你們的房子,免得遭強風吹走;去海邊時要注意海浪,以免發生危險,以上報告完畢。
🔊
Ma: wo, rako a wawa a na pasibsiblaken do igang, ya makárang a ya apía citaen.
噢,大浪打到巨岩上,又高又好看。
🔊
So: ina, ya mian so taro aka no dingki?
媽媽,有沒有蠟燭和手電筒?
🔊
In: kongoen mo?
你要做什麼?
🔊
So: yavat si toda hesep o apoy simahep.
預備晚上萬一停(熄)電的時候用。
🔊
In: ya ji abo, mi ka pa manazang an.
沒有呢,你去買一下好不好。
🔊
播音員: o ya ko ipanci manga keypong am, na niasap no wawa o rarahan Jikarahem, ya kaji makasongan sia a pangonongan; o rarahan do Jizakazang am, ya na nitapinoan no tana no tokon, ji kamo angay do ya mikadoa rarahan ori, ta manginanawa kamo an, o ri rana ya ko ipanci.
我要向各位鄉親報導路況,山洞的路遭海水倒灌,因而無法通行,還有虎頭坡的山土坍塌覆蓋了道路,請各位鄉親勿再前往以上兩處路段,否則危險,以上報告完畢。
🔊
Ma: ya mapárek o ranom, apia ya?
水很濁,怎麼辦?
🔊
So: mi ta mapataza so kakanan do tozan tehed, ta pavanavanawan ta am, piveraveran ta an.
我們拿盆子去承接屋簷滴下的雨水,作為洗手和洗餐具之用。
🔊
Ma: a, ya abo rana o apoy (zampo), paciscisi o taro.
啊,沒火了(熄電了),快點蠟燭!

本課文法解析|mikangin 颱風來了

(一)連動結構

「連動結構」以繫詞 a 將至少兩個動詞連接在一起,共享同一個主格名詞組。例(1)–(2) 的主格名詞為 o tatala nio「你們的船」。例(1) 兩個動詞皆為及物動詞,用後綴 -en;例(2) 一個不及物(ma-),另一個及物(i-)。例(3) 因前有 ka-「然後、另外」動詞 ka-pakapia,其後的主格名詞組降格為斜格(o vahay nioso vahay nio),但連接的動詞仍為及物,用 -en

1. mi nio pa arala-en o tatala nio a pasdep-en do kamaligan nio. 請大家把船拖回到各自的船屋裡去。
2. ma-nginanawa o tatalo nio a i-ziod no wawa. 以免船被大浪沖走會有危險。
3. ka-pakapia nio so vahay nio a amamaot-en. 另外要加固你們的房子。

(二)及物動詞詞綴 -en-ani-

本書以及物詞綴 -en(受事)、-an(處所)、i-(工具/移動)分類,較能精簡展現達悟語特色。

1) 後綴 -en:動作未完成,補語為受事者,受影響全面且直接。

4. kongo-en mo? 你要做什麼?
5. aziman-en nio o wawa. 你們要注意海浪。

例(6) 為關係子句結構,[rako a wawa] 為主語,被後面的 [na pa-sibsiblak-en do igang] 修飾;還原基本詞序即「na pasibsiblaken o rako a wawa do igang」。例(7) 出現過去/完成貌 ni- 時,-en 省去,兩者互補。

6. [rako a wawa] a [na pa-sibsiblak-en do igang]. 大浪打在巨岩上(直譯:被打到巨岩上的大浪)。
7. na ni-asap no wawa o rarahan Jikarahem. 山洞的路遭海水倒灌。

2) 後綴 -an:補語多為處所,可與 ni- 並存,受影響部分、間接。

8. mi ta mapataza so kakanan do tozan tehed, ta pa-vanavanaw-an ta am, pi-veravera-an ta. 我們拿盆子去承接屋簷滴下的雨水,做為洗手和洗餐具之用。
9. rarahan do Jizakazang am, ya na ni-tapino-an no tana no token. 還有虎頭坡的山土坍塌覆蓋了道路。

3) 前綴 i-:「把…移動∕傳達」,補語為被移動或傳達之物。

10. ta i-salaw na no pagpag an. 免得(房子)遭強風吹走。
11. o ri rana o ya ko i-panci. 以上報告完畢。

i- 亦表「工具」。例(12) 中 i-avat 指預備用的工具(蠟燭、手電筒)。

12. i-avat si toda hesep o apoy simahep. (蠟燭和手電筒)預備晚上萬一停(熄)電的時候用。

(三)變化形動詞

此處涵蓋三類:例(13) 為祈使句及物動詞,後綴變為 -i;例(14)–(15) 為助動詞 to(含 toda)或 ji 後接不及物動詞;例(16) 為 ka- 動詞後接 jipaka-p 受鼻音同化為 m,且 makasong 加後綴 -an。注意:ka- 動詞後的主格常降為斜格 siaso sia 的縮寫),並以繫詞 a 連接第二個及物動詞 pangonongan「經過」,用 -an 表處所(指山洞的路)。

13. paciscis-i o taro. 快點蠟燭!(點上蠟燭)
14. y-avat si toda hesep o apoy simahep. 預備晚上萬一停(熄)電的時候用。
15. ji kamo angay do ya mikadoa rarahan ori. 請各位鄉親勿再前往以上兩處路段。
16. ya kaji makasong-an sia a pangonongan. 因而(山洞的路)無法通行。

學習活動|mikangin 颱風來了

(一)角色扮演:防颱準備 Q&A

兩人一組,以問答方式把課文中的「防颱準備」演練出來。

甲:氣候好像不樂觀(有颱風)。
乙:我們的船該怎麼辦?
甲:請把船拖回到各自的船屋裡去,以免大浪沖走。
乙:我們的房子該怎麼辦?
甲:請加固你們的房子,免得遭強風吹走。
乙:我們可不可以去海邊?
甲:去海邊時要注意海浪,以免發生危險。
乙:我們該買些什麼做準備?
甲:蠟燭、手電筒。
乙:如果水很濁,怎麼辦?
甲:拿盆子去承接屋簷滴下的雨水,作為洗手和洗餐具之用。
可加碼:請學生把關鍵名詞換成達悟語說一次(船 tatala、船屋 kamaligan、海浪 wawa、房子 vahay、強風 pagpag、蠟燭 taro、手電筒 dingki、盆子 kakanan、屋簷 tozan tehed、(雨)cimoy)。

(二)路況報導仿作

模仿課文的「路況報導」,將底線地名換成蘭嶼其他地名(例如:野銀、東清、紅頭、朗島、椰油、魚人)。

範本(請替換底線處地名):
我要向各位鄉親報導路況,山洞的路(Jikarahem)遭海水倒灌,因而無法通行,還有虎頭坡(Jizakazang)的山土坍塌掩埋了道路,請各位鄉親勿再前往以上兩處路段,否則危險,以上報告完畢。

示範活動|mikangin 颱風來了

(一)角色扮演:防颱準備 Q&A

兩人一組,以問答方式呈現課文中的防颱準備(共五段對話)。

對話一
A:ya kmi maráhet o kakawan, ya kmi ya mikeykángin. 氣候好像不樂觀,好像有颱風。
B:apia o tatala namen ang? 我們的船該怎麼辦?
A:pasdepen nio o tatala nio do kamalig, ta to na ziodan no wawa. 請把船拖回到各自的船屋裡去,以免大浪沖走。
對話二
A:ya kmi maráhet o kakawan, ya kmi ya mikeykángin. 氣候好像不樂觀,好像有颱風。
B:kóngoen namen so wajin o vahay namen? 我們的房子該怎麼辦?
A:amamaoten nio o vahay nio, ta to na napoata no angin. 請加固你們的房子,免得遭強風吹走。
對話三
A:ya kmi maráhet o kakawan, ya kmi ya mikeykángin. 氣候好像不樂觀,好像有颱風。
B:apia o kangay namen do ttaw? 我們可不可以去海邊?
A:si mangay kamo do ttaw am, azimanen nio o wawa, ta manginanawa kamo. 去海邊時要注意海浪,以免發生危險。
對話四
A:ya kmi maráhet o kakawan, ya kmi ya mikeykángin. 氣候好像不樂觀,好像有颱風。
B:ikongo o sazangan namen a yavat si toda hesep o zampo? 如果萬一停電的話,我們該買些什麼做準備?
A:manazang kamo so taro a ka no dingki. 要買蠟燭、手電筒。
對話五
A:ya kmi maráhet o kakawan, ya kmi ya mikeykángin. 氣候好像不樂觀,好像有颱風。
B:si maparek o ranom am, makong so wajin? 如果水很濁,怎麼辦?
A:mapataza kamo so simingki do tozan tehed, ta pavanawan am, piveraveran. 拿盆子去承接屋簷滴下的雨水,做為洗手和洗餐具之用。

(二)路況報導仿作(代換地名)

模仿課文的路況播報,將底線地名換成蘭嶼其他地名(野銀、東清、紅頭、朗島、椰油、漁人等)。

中文範本:我要向各位鄉親報導路況,山洞的路遭海水倒灌,因而無法通行,還有虎頭坡的山土坍塌掩埋了道路,請各位鄉親勿再前往以上兩處路段,否則危險,以上報告完畢。

達悟語範本:
o ya ko ipánci manga keypong am, na niasap no wawa o rarahan Jikarahem, ya kají makasong-an sia a pangonongan; o rarahan do Jizakazang am, ya na ni-tapino-an no tana no tokon, ji kámo angay do ya mikadoa rarahan ori, ta manginanawa kamo an, o ri rana ya ko ipanci.

蘭嶼地圖(蘭嶼區公所網站 https://www.lanyu.gov.tw/userfiles/images/travel_5map_b.jpg):開啟地圖

代換地名:Jipanatosan(雙獅岩)、Jikavocidan(青青草原)、Jiarai(核廢港)、Jimamanok(雞岩)、Jiahaod(兵艦島)、Jirakoayo(紅頭溪)、seyseykedan no sikoki(飛機場)、Jikatapan(漁人後山)。
例句:
ya miparako o ayo Jirakoayo. 紅頭溪正暴漲。
ya mangneb o seyseykedan no sikoki. 飛機場關閉了。
ya ni-mapoas o tokon Jikatapan. 漁人後山崩塌了。
kamaligan(船屋一)
kamaligan(船屋一)
kamaligan(船屋二)
kamaligan(船屋二)

課後練習|mikangin 颱風來了

(一)播報朗讀與錄音

反覆朗讀本課「颱風動態」與「路況報導」,模仿播音節奏與語調;錄下自己最理想的一次,交由老師回饋發音與腔調。

建議檢核點:
‧ 重音與延音(如 mikadeymavalang
‧ 連讀與停頓(子句逗點、句末收音)
‧ 專有名詞與地名的音值(如 JikarahemJizakazang
‧ 播報語氣:起—展—警示—收尾的段落感

(二)寫作練習:蘭嶼颱風新聞

蒐集一則「蘭嶼遭颱風侵襲」新聞(含圖片),用一段約 8–10 句描述災情與影響。

小提示(可納入):時間與地點、風雨特徵、災情現況、道路/供電/通訊、學校與漁業影響、救援與修復、提醒與呼籲。

(三)小劇本:做防颱準備

將課堂上的角色扮演改寫成 1–2 頁小劇本,至少包含「船屋/房屋加固、海邊安全、備品(蠟燭/手電筒)、用水應變」四項情節。

劇本格式參考:
角色(場景)— 對白(可加入旁白)— 舞台指示(如:(大雨聲、打雷))。
評分建議(可貼在講義尾端):內容完整度 40%|達悟語用詞與語法 30%|發音與語調 20%|版面與清晰度 10%。