第2冊 第5課 do tagakal 涼台上

si nan Magaga (Mg) 帶 Sompo (So)、Masaray (Ma) 一起去她父 (Am)、母 (In) 親的家閒話家常。

🔊
So: cita pala ito, ya aboata o cinalab do angit.
你看,天上都沒有雲。
🔊
Ma: ya mahedhed o vehan, ya aro o mata no angit pa.
月亮圓,而且星星又多。
🔊
So: mi nan (=mo ina ni) Magaga, mi tamo jira ina mo a maciwalam an.
Magaga 的媽,我們去你母親那裡聊天好不好?
🔊
Mg: nohon, am citoai na ta marios ko pa an.
好,不過要等一下,我先洗個澡。
🔊
In: ya teyrahet si nan Manaik ito, na todey botbota o nipaneveng ko do piawan ta.
si nan Manaik 太可惡了,居然把我種在界線的芋頭給拔掉了。
🔊
Am: tang a, panevengan am makongo, na pangzan jia?
啊喲,種那裡有什麼關係,她怎麼可以霸佔那個區域?
🔊
In: “ya mo pamemenen do akawan namen o piawan ta,” koan na.
她(對我)說,「你這樣會使界線往我們的田這裡挪移。」
🔊
Mg: mo ina, ya ararako rana o asi no wakay ko, mi ta pala simaraw an.
媽,我的地瓜已經長很大了,明天我們去(挖地瓜)好不好?
🔊
In: ya rana makapira vehan a, kakeykeykai na mamno?
才種多久啊,這麼快就長大了?
🔊
Am: noipisa am, pehzaen na pa yaken ni ama na ni apo a miciklap.
下次請女婿帶我一起去捕魚吧。
🔊
Ma: apia kapacihza ko jinio?
我可以跟你們一起去嗎?
🔊
Mg: ji makaniaw, adan a macihza o mavakes do mehakay a mangahahap.
忌諱,女生是不可以跟男人一起去捕魚的。
🔊
So: sipisa am mangay ta maneysavat do keysakan.
下次我們去海邊捉螃蟹好了。

本課文法解析|do tagakal 涼台上

(一)’eza「跟隨、一起」的衍生詞

以語根 ’eza「跟隨、一起」為例,觀察搭配詞綴後的派生:

  • 使役+受事(及物)pe-hza-en「使跟隨、帶…一起」。因為為及物,主事者用屬格,受事者用主格(自由式)。
  • 參與+可能paci-「參與」可直接加語根;在 apia「可以」之後,動詞前需加 ka-(例2)。主事者用屬格,另一補語用處格。
  • 不及物化:不及物時 paci-maci-(例3)。
1. no ipisa am, pe-hza-en na pa yaken ni ama na ni apo a miciklap. 下次請女婿帶我一起去捕魚吧。 2. apia ka-paci-hza ko jinio? 我可以跟你們一起去嗎? 3. ji makaniaw, adan a maci-hza o mavakes do mehakay a mangahahap. 忌諱,女生不可以跟男人一起去捕魚。

(二)及物動詞後綴 -an

-an 可標示「動作發生的處所」或「…的原因」。例(4)panevengan「種…之處」由 paN-+語根+-an 構成;pangzan「驅趕的原因」也含 paN-,此處 -an 解為「…的原因」。

4. tang a, panevengan am makongo, na pangzan jia? 啊喲,種那裡有什麼關係,她怎麼可以霸佔那個區域?

(三)及物後綴 -en 與其變化形 -a

-en 的變化形為 -a。祈使句常見 -a;遇助動詞 to(或變體 todey)時,也常見 -en → -a 的形態。

5. cita pala ito. 你看。(由 cita-encita-a → 合併為 cita 6. ya teyrahet si nan Manaik ito a, na todey botbota o nipaneveng ko do piawan ta. si nan Manaik 太可惡了,居然把我種在界線的芋頭拔掉了。

(四)ka-「這麼…」+重疊

ka- 與語根完全重疊連用,有「這麼…」之義。例(7)kakeykeykai「這麼快」=語根 kai「快」全重疊兩次再加 ka-。其主事者 na 用屬格。

7. ya rana makapira vehan a, kakeykeykai na mamno? 才種多久,就已長這麼大了?

(五)述說結構:直接引句(koan「說」)

直接引句以及物動詞 koan「說」(koa-an)標記,koan na 即「他說」,通常置於引號之後。

8. “ya mo pamemenen do akawan namen o piawan ta,” koan na. 她(對我)說:「你這樣會使界線往我們田這邊挪移。」

學習活動|do tagakal 涼台上

(一)配對對話:看見—描述

兩人一組:先引起對方注意某物,接著你一言我一語補充描述。

A:cita pala ito, ya aboata o cinalab do angit. 你看,天上都沒有雲。 B:ya mahedhed o vehan, ya aro o mata no angit pa. 月亮很圓,而且星星很多。 A:do pantaw, ya mivalavalang o ayob. 在戶外,衣服也很快就乾。

(二)抱怨與直接引述

設定一件「太自私/太過分」的事,描述惡行,並用直接引句加強論點(句尾接 koan na)。

A:ya teyrahet rana, na todey botbota o nipaneveng do piawan ta, 她太過分了,竟然把我種在界線的芋頭拔掉, “ya mo pamemenen do akawan namen o piawan ta,” koan na. 還說「你會把界線往我們的田挪動」,她說的。 B:tang a, panevengan am makongo! 哎呀,種哪裡有什麼關係!

(三)一起去吧:請求+允許

輪流請求「一起去聊天/捕魚/捉螃蟹/挖地瓜」,練習允許與婉拒。

A:apia ka-paci-hza ko jinio a maciwalam? 我可以跟你們一起去聊天嗎? B:nóhon, mangay ta do tagakal. 好啊,我們去涼台吧。 A:no ipisa am, pe-hza-en na pa yaken ni ama na ni apo a miciklap. 下次請女婿帶我一起去捕魚吧。 B:nóhon, noipisa am mangay ta. 好,下次我們一起去。 A:apia ka-paci-hza ko jinio a miciklap? 我可以跟你們一起去捕魚嗎? B:ji makaniaw, adan a maci-hza o mavakes do mehakay a mangahahap. 不行,女生不能跟男人一起去捕魚(有禁忌)。 A:mai ta simaraw do wakay? 我們去挖地瓜好嗎? B:mariosem pa ko, sipisa am. 我先去洗個澡,改天吧。

(四)合作描述:家務/農務計畫

以「明天要做的事」為題,A/B 交替說 1 句,合寫 6–8 句短段落。

示範活動|do tagakal 涼台上

(一)二人一組對話

題目 A|先引起注意→輪流描述
A:cíta pala o angit ito, ya aboata o cinalab. 你看天上,都沒有雲。 B:ya mahédhed o vehan, ya aró o mata no angit. 月亮很圓,星星很多。 A:ya masazówsaw siciahep ya. 今晚很涼快。 B:ya apía miwalam do tagakal. 在涼台上休息很舒服。
題目 B|抱怨+直接引述(koan
A:ya mapasózi si Mangday, na to ngana o kanen ko. Mangday 真討厭,居然把我的飯吃了。 B:ta na to ngani sia? 他為什麼吃你的飯? A:“koman pa o matáva rana” koan na yaken ang. 他說:「你已經夠胖了還要吃喔。」 A:ya mapaoya si Masaray, na to nginoma o inomen ko. Masaray 真討厭,居然把我的飲料喝了。 B:ta na to nginomi sia? 他為什麼喝你的飲料? A:“minom pa o matáva rana” koan na yaken ang. 他說:「你已經夠胖了還要喝啊。」 A:ya mapaoya si Miyowyaw, na to ngpa o vakong ko. Miyowyaw 真討厭,居然把我的書拿走了。 B:ta na to ngapi sia? 他為什麼拿走你的書? A:“manita pa so vakong o mateneng rana” koan na yaken ang. 他說:「你已經夠聰明了還要看書喔。」 (或)“mivilang pa o mateneng rana” koan na yaken ang.
題目 C|請求同行:獲同意
A:mi ko maciwalam jimo an? 我去你那裡聊天喔? B:nóhon, ji ka na ngai.(或:mai ka am, makong.) 好啊,你就來吧。(或:來吧,正好。) A:mi ta maneysavat an? 我們去捉螃蟹好不好? B:nóhon, am apisan ko pa o ayob ko an. 好啊,但我要先把衣服洗好喔。
題目 D|請求同行:被婉拒
A:Magaga, mi ta mangna an. Magaga,我們去釣魚好嗎? B:tosia, ya ji aro o vazay ko. 不要,我很忙。 A:mi ta maciwalam ji Masaray an? 我們去 Masaray 那裡聊天好不好? B:ya jeyngen o oo ko. 我頭痛呢。

(二)遊戲:曾參殺人(傳話+直接引句)

第 1 位對第 2 位耳語一句話,依序傳到最後一位;每次轉述必加直接引句(koan)。最後一位公開結果並和原句比對。

1) koan no sinsi ta am: “mai kamo” koan na. 老師說:「你們過來。」 2) koan na ni Masaray am: “mi ka mitkeh” koan na. Masaray 說:「你去睡覺。」

(三)遊戲:老師說(動作指令)

一位同學當「老師」在中間下指令;只有聽到「老師說」才需要做,否則做了就淘汰。

maniring o sinsi ta am: “omlisna ka”老師說:「你坐下。」 maniring o sinsi ta am: “patanek o lima mo”老師說:「你舉手。」 maniring am: “omalam ka”他說:「你走路。」(不要做) maniring am: “mitotoklay ka”他說:「你單腳跳。」(不要做)

課後練習|do tagakal 涼台上

(一)線上聊天室小申訴

在班級指定的聊天室以 6–8 句敘述「某人處事不當」:先抱怨→交代原委→引用對方原話(koan 直接引句)→提出請同學評理的問題。

產出要點:
‧ 至少 1 句直接引句(“… ” koan na.
‧ 使用 1 個評價詞(如:teyrahet 太過分、mapasózi 討厭)
‧ 結尾拋出問題(例:ta ikong na? 為什麼?)

(二)涼台小模型/動畫重現

參考下列涼台照片,自製紙模或用簡單動畫(如簡報/白板軟體)重現課文場景,並標示本課五位角色與關聯位置。

涼台1
涼台 1(tagakal)
涼台2
涼台 2(tagakal)
涼台3
涼台 3(tagakal)
標示至少 5 位角色:So(Sompo)、Ma(Masaray)、 Mg(Magaga)、Am(父)、In(母)。
建議元素:入口 sesdepan、室內 sahad、涼台 tagakal、界線 akawan

(三)同儕回饋

每位同學互評 1–2 組作品,寫 3 句建議:敘事是否清楚、用到的語法(如 -an 處所/-a 祈使/koan 引句)是否正確、布置與標示是否到位。

繳交建議:
① 聊天室短文貼圖或截圖(標註引句)。
② 模型/動畫圖片 1–3 張+場景說明 4–6 句(含 2 個本課詞綴用例)。
評分:內容完整 40%|語法運用 30%|呈現與標示 20%|互評品質 10%。