第3冊 第10課 kankanen no mamili so kanen 孕婦的食物

si Misang (Mi) 詢問母親 si nan Anopan (An) 關於過去懷孕時的注意事項。

🔊
Mi: ikong o ji da yakanan a among no mamili so kanen?
懷孕的人不能吃什麼魚?
🔊
An: ji angan so aporon, ta makatatapi so oo a, ji angan so koskosi ta makapapala.
不能吃 aporon 魚,因為吃了小孩頭會變扁;不能吃 koskosi 魚,吃了小孩容易咳嗽。
🔊
Mi: a o mehakay no mamili so kanen am?
那孕婦的先生呢?
🔊
An: o mehakay na am, ji miyakan so keketan, ta makagegetget so zagaw.
她的先生不能吃 keketan 魚,吃了小孩的脖子會有鋸形條紋。
🔊
Mi: no ikapira am mangtekteb so awaz?
懷孕幾個月時開始製作(剪割)肚兜?
🔊
An: no ikanem am, ori o ipangtekteb rana so awaz, kai na no mangdes a omades so velek a; kapawaz na sia do katawtao, kapanba no mehakay so kawalan.
六個月時開始製作孕婦的肚兜,並請助產士來按摩肚子,再把肚兜穿在孕婦的身上;之後男人就去砍竹子。
🔊
Mi: kongoen o kawalan ang?
那竹子要做什麼用?
🔊
An: parengen da lolay no kanakan, aka no sisikod no nimian do sanggi a sesngahan da.
做成孩子的搖籃,還有為剛生產的婦人做手杖,叫 sesngahan(避邪用)。
🔊
Mi: ikong o itoro do mangdes a tangdan da?
要給助產士什麼酬勞呢?
🔊
An: sosoli aka no among, no abo o among am, kois nojia kagling.
芋頭和魚;如果沒有魚的話,豬羊肉也可以。
🔊
Mi: ikong o yakan da no mownged?
產婦吃什麼菜呢?
🔊
An: viniay o yakan da, no ikapat da vehan rana am, ori o ipiyakan da rana so cinapay, aka no koskosi aka no peyret sira.
她們可以吃肉類;四個月時就可以吃芋頭葉菜,還有 koskosi 魚和田螺等。

本課文法解析|kankanen no mamili so kanen 孕婦的食物

(一)yakan「菜」

yakan「菜」是語根 kan「吃」衍生出的一詞,可分析為名詞「菜」或動詞「當菜吃」(例1–2),而 yakan 本身又可作為語幹形成新詞,例如(2)ipiyakan「才可以吃菜/可以吃菜的時間」,例(3)ji miyakan 為不及物動詞「不能吃」,例(4)ji yakanan 為及物動詞「不能吃的原因」。

1. íkong o yakan da no mownged?
「產婦吃什麼菜呢?」

2. viniay o yakan da, no ikapat da vehan rana am, ori o ipiyakan da rana so cinapay, a ka no koskosi a ka no peyret sira.
「他們可以吃肉類;四個月時就可以吃芋頭葉菜,還有koskosi魚和田螺等」

3. o mehakay na am, ji míyakan so keketan, ta makagegetget so zagaw.
「她的先生不能吃keketan魚, 吃了(小孩子)脖子會有割痕」

4. íkongo o ji da yakanan a among no mamili so kanen?
「懷孕不能吃什麼魚?」

(二)maka-「會/導致/致使」

前綴 maka- 形成不及物動詞,具潛力或能力義。語根經 r 重疊時,程度變輕或表動作頻繁,如 makatatapi「會變扁扁的」、makapapala「會容易常常咳嗽」(例5),makagegetget「會有一條一條的」(例6)。

5. ji ángan so aporon, ta makatatapi so oo a, ji ángan so koskosi ta makapapala.
「不能吃 aporon 魚,因為吃了(小孩子)頭形會變扁; 不能吃 koskosi 魚,吃了(小孩子)容易咳嗽」

6. o mehakay na am, ji míyakan so keketan, ta makagegetget so zagaw.
「她的先生不能吃 keketan 魚,吃了(小孩子)脖子會有割痕」

(三)序數 ika-

第九課介紹過基數的說法,本課介紹序數「第一、第二、第三…」的形成:在數字或名詞前加序數前綴 ika-,如 ikapira「第幾?」(例7),ikanem「第六」(例8),ikapat「第四」(例9)。

7. no ikapira am mangtekteb so awaz?
「(懷孕)幾個月時開始製作(剪割)孕婦的肚兜?」

8. no ikanem am, ori o ipangtekteb rana so awaz.
「六個月時開始製作孕婦的肚兜」

9. viniay o yakan da, no ikapat da vehan rana am, ori o ipiyakan da rana so cinapay, a ka no koskosi a ka no peyret sira.
「他們可以吃肉類; 四個月時就可以吃芋頭葉菜, 還有 koskosi 魚和田螺等」

(四)連續結構 ka-「然後」

表示接續動作或事件,可用連續前綴 ka-;這是一種名物化結構,不出現在句首,主事者一律用屬格,其他論元視動詞而定為斜格或處格。見(10):kai「然後來」、kapawaz「然後給人穿上肚兜」、kapanba「然後砍」。

10. no ikanem am, ori o ipangtekteb rana so awaz, kai na no mangdes a omades so velek a; kapawaz na sia do katawtao, kapanba no mehakay so kawalan.
「六個月時開始製作孕婦的肚兜,然後助產士會來按摩(孕婦的)肚子,然後把肚兜穿在孕婦身上; 接著男人去砍竹子。」

學習活動|kankanen no mamili so kanen 孕婦的食物

遊戲一﹕『連連看』

請分成兩組比賽,看看哪一組能將本課所提到的魚名、吃魚者的身份、和吃了的後果正確地連在一起。

遊戲二﹕製作『孕婦月曆』

請學生輪流將每一個相關月份的孕婦需知,標記在月曆上,並為『準爸爸』也製作一份月曆。

課後練習|kankanen no mamili so kanen 孕婦的食物

(一)請將本課中所描述的達悟孕婦準備生產的過程按照次序,用簡圖畫出來。

(二)請將本課中所描述的達悟孕婦準備生產的過程,寫出一篇200字左右的文章。
可上網查詢 2004 年「蘭嶼研究群研討會」董森永〈蘭嶼達悟族的傳統婚姻禮俗〉,及 2003 年「蘭嶼研究群研討會」董森永〈蘭嶼達悟族的傳統生育禮俗〉。