第3冊 第5課 aney o ango ko 還我林投果

兩個男同學 si Sekez (Se) 和 si Sidongen (Si) 回家的途中,搶走女孩 (Va) 背上揹著的林投果。

🔊
Se: mo kehakay.
喂,(男)同學。
🔊
Si: ikong o?
什麼事?
🔊
Se: mi ta apen o ango do yala no mavakes ito an.
我們去拿那個女的揹籃上面的林投果好不好?
🔊
Si: nohon.
好啊。
🔊
Se: mi ko apen a, ipalayo mo an.
我去拿,然後給你帶著跑。
🔊
Se: kavakes kong!
(女性朋友)你好啊!
🔊
Va: ya mo ipangasi, mo mina Sekez, ko imo iciapaw a sirsirngen, mo pangamay.
問候誰啊,死 Sekez,我才懶得理你呢!
🔊
(旁白): likodan na sira am, to na ngatkata ni Sekez o ango a apen a.
她才轉身背向他們,Sekez 就一手拿走了林投果。
🔊
Va: mo apan so ango ko mo mina Sekez?! Aney!
Sekez!你幹嘛拿我的林投果,給我!
🔊
(旁白): to na sira niowciowa no kekezdas na.
於是拿著鐮刀去追他們。
🔊
Si: key, ta na yowyawen yaten.
快呀,她來追我們了!
🔊
Va: si mai kamo pala simaraw, ji ko inio ……
明天你們來的時候,你等著瞧吧,我非把你們……。
🔊
Se: si mapis na yaten am, to ta rana rakepa, kasangasangab ta sia, kazazasag ta jia an.
她若追過來,我們就把她抓起來,咬她,踩她!
🔊
Si: nohon.
好。

[第二天,女孩找上門來,與 si Sekez (Se) 理論,si Sekez 嚇得趕緊請祖父 (Kay) 救援]

🔊
Va: to mo ngapi so ango ko nokakyab, mo kavazat?
可惡,昨天為什麼搶走我的林投果?
🔊
Se: Mo akay, ya da pacilimanan yaken.
祖父,有人欺負我!
🔊
Kay: Sino ya maciliman jimo, ta miarap namen.
是誰欺負你?我就跟他拼命!

本課文法解析|aney o ango ko 還我林投果

(1)詞序與時態

達悟語表達未來的動作或事件,粘著代名詞放在動詞或助動詞之後(例1的 namen 和例3的 mo),並且常使用 mi 動詞的趨向句(例2的 ta 和例3的 ko);而表達現在進行的動作或事件,會在句首用指示詞 ya,後接粘著代名詞(例4的 ya da、例5的 ya mo),或是將粘著代名詞放在動詞或助動詞之前(例5的 ko、例6的 mo 和例7的 na)。

1. sino ya maciliman jimo, ta miarap namen.
「是誰欺負你? 我就跟他拼命。」

2. mi ta apen o ango do yala no mavakes ito an?
「我們去拿那個女的揹籃上面的林投果好不好?」

3. mi ko apen a, ipalayo mo an.
「我去拿,然後給你帶著跑。」

4. mo akay, ya da pacilimanan yaken.
「祖父! 有人欺負我。」

5. ya mo ipangasi, mo mina Sekez, ko imo iciapaw a sirsirngen, mo pangamay.
「你在問候誰啊? 死Sekez,我才懶得理你呢?」

6. mo apan so ango ko, mo mina Sekez?! aney!
「Sekez! 你幹嘛拿我的林投果? 給我!」

7. key, ta na yowyawen yaten.
「快呀! 她來追我們了!」

此外,較近的未來式也可以用連接詞 si「當、如果(看得見)」來引導,例如(8–9):

8. si mai kamo pala simaraw, ji ko inio ……
「明天你們來的時候,你等著瞧吧!我非把你們……。」

9. si mapis na yaten am, to ta rana rakepa, kasangasangab ta sia, kazazasag ta jia an.
「她若追過來,我們就把她抓起來、咬她、踩她。」

注意例(9)表達主要動作用助動詞 to「就」,例如:to ta rana rakepa「我們就把她抓起來」,而接續的動作則用名物化前綴 ka-,例如 ka-sangasangab「然後就咬她」、ka-zazasag「然後就踩她」。

(2)敘述故事的銜接法

達悟語在敘述故事,說到事件發生的主軸(動作骨幹)時,會用助動詞 to「於是、就」,以表達故事核心的及物性。下例(10)to 表示動作的瞬間發生,例(11)表示「然後、於是」,例(12)則質疑該事件發生令人不可思議,有「竟然」之意。

10. likodan na sira am, to na ngatkata ni Sekez o ango a apen a.
「她才轉身背向他們,sekez就一手拿走了林投果。」

11. to na sira niowciowa no kekezdas na.
「於是拿著鐮刀去追他們。」

12. to mo ngapi so ango ko nokakyab, mo kavazat?
「可惡! 昨天為什麼搶走我的林投果?」

(3)助動詞 toji 後面的變化形

本課和上一課用到多個 toji 後面的變化形,於此列表整理。

表一、助動詞 to/ji 後接動態不及物動詞變化
Stem 語根一般型變化型
[+alveolar] 齒齦音salapnalap ‘飛’
[+palatal] 硬顎音ciwciwniwciw ‘嚇跑、追逐’
[+labial] 唇音pantamanta ‘給’
[+velar] 軟顎音kanngan ‘吃’
[+vocalic] 母音isanaiolingisan ‘過夜’/ngai ‘來’/ngoli ‘回家’
表二、助動詞 to/ji 後接靜態動詞變化
一般型變化型
ma-cimoya-cimoy ‘下雨’
ma-miyinga-miying ‘笑’
ma-tenenga-teneng ‘聰明’
ma-viaya-viay ‘活著’
表三、助動詞 to/ji 後接動態及物動詞變化
Stem 語根一般型變化型
[+alveolar] 齒齦音singkad-ana-spang-ani-toron-ingkaj-i ‘看清楚’/a-n-pang-i ‘遇見’/n-oro-an ‘給’
[+palatal] 硬顎音cita-enn-ita-a ‘看’
[+labial] 唇音a-pno-ena-m-no-a ‘裝滿’
[+velar] 軟顎音i-kelawng-elaw-an ‘驚奇’
[+vocalic] 母音itkehamizing-enonot-anng-itkeh ‘睡’/ng-amizing-a ‘聽’/ng-onoc-i ‘跟隨’
表四、助動詞 to/ji 後接靜態動詞當及物動詞之變化
一般型變化型
ma-citaa-cita-a ‘看見’
ma-sinmoa-sinmo-a ‘遇見’
ma-kalaa-kala-a ‘找到’
ka-liman-ana-liman-a ‘打死’
ka-teneng-ana-teneng-i ‘知道’

學習活動|aney o ango ko 還我林投果

遊戲『搶林投果』﹕

由一位同學將林投果揹在背上的籃子裡,然後由另一位同學找尋一位願意和他去搶林投果的同學,一同商量策略,看看是否能成功搶到手?

角色扮演﹕

請五位同學分別擔任旁白、兩個調皮的男孩、一個不甘示弱的女孩、和一個袒護孫子的祖父,將本故事重新演出來。

課後練習|aney o ango ko 還我林投果

(一)請閱讀何德華、董瑪女(2006)《達悟語﹕語料、參考語法、及詞彙》 (點此連結) 一書中語料部分第三篇「還我林投果」一文,練習將本故事寫成一篇約200字的短篇故事。

(二)請男同學模仿調皮的Sekez角色,錄音口述當日發生的事情,女同學模仿被槍了林投果女孩的角色,錄音口述當日發生的事情,看看不同的人對事件的記憶和報導有何差異。