第4冊 第9課 cinon 談織布

介紹達悟族傳統織布流程與織衣在文化中的重要象徵。

🔊 manoma pa o kapanokos so mahaso no mehakay, no ananaro rana am, mi da rana apen no mehakay a. 首先,男人先播種 mahaso;mahaso 長大後,仍由男人採收。
🔊 kahai da jia, kapongpong da sia do kawalan a kalima araw. kasira da rana sia no mavakes. 然後削皮取纖維,掛在竹竿上晒五天;接著由女人將它撕成更細的線(紗線)。
🔊 teyka da rana apoasen, senden da rana, kapahawa da sia, kavahawat da sia, kasadang da rana sia. 捻成線後進行紡紗,改捲到另一個廾字形竹杆上,做成線團,再上織布機整經。
🔊 teyka da a nisadang, weywayin da, kacinon da rana so sang a pangayan so vahevahed na, teyka da rana cinonen am, akdengan da rana. 整經後,把織線移至經卷均勻攤開,即可開始織布上花紋;織好衣服後,再以結線法縫邊。
🔊 o kekjit am, ji da maspasi ori, am o talili aka no ayob am, mi da paspasan do keysakan, ta aro dang o makatokatotoing am, ori o paspasan da do dang, mamareng so kanen o nimaninon so talili. 織好的裙、褲不用做祈福儀式;但織好的男衣及女衣(披肩)必須拿到海邊去除穢,因為紋路若不潔會帶來惡運。織布者完成後還要吃一頓豐盛食物以示慶祝。
🔊 no mian so ineynahahapan no mehakay am, mi namen rana isakorang ori a mavakes, o mehakay am, isakorang da o ayayob da. 當男人有漁獲時,女人就拿出織衣穿上,男人也會穿上他們的衣服。
🔊 no mian so man-gegen a keylian am, babaen ori, a isinmo so nipatoyon a zipozipos do teysa aka ili am; a no mangay isaray o hahakawan no zipozipos do teysa aka ili am, akma sang. 村裡若有人舉行船或屋的落成禮,就會穿織衣歡迎別村親戚;若去別村參加親戚的落成禮,也要穿上織衣。
🔊 a no nimalikey o kanakan a nimian do sanggi am, babaen namen ori; nimyapo nokakoa ori a toda vangovangon o kangay namen ombaba so iveyvovoka namen. 若新生兒出生時,我們也會穿上織衣;這是自古相傳的習俗,只要有喜慶,都會拿出最好的織衣穿上。

本課文法解析|cinon 談織布

(一)言談結構:描述物品製作過程

第 1–4 段展現「製作流程敘述」:大量使用副詞 pa「先」、rana「已經」,句首助動詞 teyka「結束、之後」,以及連續結構 ka-「然後」。parana 置於動詞之後;較短的黏著代名詞(如 da)放在這些副詞之前。teyka 一律句首,用繫詞 a 連到後續動詞;ka- 常名物化以加強靜態描述。第 4 段以完成貌動詞 ni-sadang(整經完成上機)收束前置準備。

1. manoma pa o kapanokos so mahaso no mehakay, no ananaro rana am, mi da rana apen no mehakay a.
首先,男人先播種 mahaso;mahaso 長大之後,仍由男人採收。

2. ka-hai da jia, ka-pongpong da sia do kawalan a kalima araw. ka-sira da rana sia no mavakes.
然後削皮取纖維,掛在竹竿上晒五天;接著由女人撕成更細的紗線。

3. teyka da rana apoasen, senden da rana, ka-pahawa da sia, ka-vahawat da sia, ka-sadang da rana sia.
捻成線後紡紗,再改捲到廾字形竹杆,做線團,然後上機整經。

4. teyka da a ni-sadang, weywayin da, ka-cinon da rana so sang a pangayan so vahevahed na, teyka da rana cinonen am, akdengan da rana.
整經完後,移線到經卷均勻攤開,即可開始上花紋;織成衣後以結線法縫邊。

(二)言談結構:描述何時穿織衣

第 6–8 段改以情境列舉,句首多用 no「當、如果」引入穿織衣的場合,並用存現結構 mian so「有…」開啟新情境。

6. no mian so ineynahahapan no mehakay am, mi namen rana isakorang ori a mavakes, o mehakay am, isakorang da o ayayob da.
當男人有漁獲時,女人拿出織衣穿上,男人也穿上自己的衣服。

7. no mian so man-gegen a keylian am, babaen ori, a isinmo so ni-patoyon a zipozipos do teysa aka ili am; a no mangay isaray o hahakawan no zipozipos do teysa aka ili am, akma sang.
村裡舉行落成禮時穿織衣迎客;赴別村參加親戚落成禮時亦然。

8. a no ni-malikey o kanakan a ni-mian do sanggi am, babaen namen ori; ni-myapo nokakoa ori a toda vangovangon o kangay namen ombaba so iveyvovoka namen.
新生兒誕生時也穿織衣;此乃自古相傳之喜慶服飾規範。

學習活動|cinon 談織布

(一)服裝走秀:達悟禮服設計發表

一位學生擔任服裝設計師,其餘擔任男女名模,穿上自製達悟禮服與飾物,上台走秀。設計師逐款介紹顏色、花紋與穿著場合(如:慶祝漁獲豐收、完工落成禮、參觀禮主豐收芋頭、慶賀新生兒)。走秀後為每位名模拍照存檔。

介紹口訣:名稱 → 顏色/花紋 → 布料來源(mahaso)→ 場合(anood、落成禮等)→ 造型亮點。
作品標籤建議:#海邊除穢 #上花紋 #結線縫邊 #喜慶穿著

(二)遊戲:織布 DIY 排序賽

準備兩套紙卡,卡面寫上織布流程步驟並打亂次序;全班分兩組,限時將正確順序排出,最先完成者勝。

建議步驟卡(可視課程增減):
1 播種 mahaso → 2 採收 → 3 削皮取纖維 → 4 竹竿晾 5 天 → 5 撕成紗線 → 6 捻線 → 7 紡紗 → 8 捲至「廾」形竹杆 → 9 做線團 → 10 整經 → 11 移線至經卷均勻攤開 → 12 織布 → 13 上花紋 → 14 結線法縫邊。

課後練習|cinon 談織布

  1. 流程海報:製作一張海報,圖文並陳介紹織布過程(含播種、採收、處理纖維、整經、織布、上花紋、縫邊)。
    參考:住田(1985)〈雅美族的織布〉,《中央研究院民族學研究所集刊》59:191–276。
  2. 達悟時裝型錄:設計一本小型「達悟時裝型錄」(3–6 款),每款包含:名稱、特色花紋、配色、布料與來源、穿著場合、建議售價與尺寸。可附走秀照片與簡短品牌故事。